Παρασκευή Σαχινίδου & Μαρία Δημάση

Διάλογοι κειμένων και συγγραφέων. Τα κείμενα ως εκφράσεις της γλωσσικής διαπραγμάτευσης της ταυτότητας του υποκειμένου

Περίληψη

Στην προτεινόμενη εισήγηση που κινείται στα επιστημονικά πλαίσια της κοινωνιογλωσσολογίας και κειμενογλωσσoλογίας, διερευνούνται οι πολλαπλές στιγμιαίες ταυτότητες που διαμορφώνει το άτομο ως εκπαιδευόμενος/η συγγραφέας με τα κείμενα που γράφει σε σχέση με τα κείμενα που επεξεργάζεται στα πλαίσια της εκπαίδευσής του. Βασική έννοια σε αυτή τη διερεύνηση είναι η έννοια της διακειμενικότητας (Bakhtin,1981), των συνομιλιών δηλαδή στην προκειμένη περίπτωση των κειμένων των εκπαιδευόμενων συγγραφέων και των κειμένων των συγγραφέων που δίνονται στα παιδιά προς επεξεργασία και που συγκροτούν τους συμβατικά κυρίαρχους λόγους της εκάστοτε κοινότητας. Γίνεται λόγος επομένως για μια στιγμιαία συνάντηση των πολλαπλών ταυτοτήτων κειμένων και συγγραφέων. Πρόκειται για ταυτότητες ηλικίας, φύλου, κοινωνικής τάξης, εθνικής καταγωγής, ιδεών, αξιών που τα κείμενα των συγγραφέων, εκπαιδευόμενων ή μη, αναδεικνύουν, υιοθετούν, προσποιούνται, απορρίπτουν, κρίνουν, επιδοκιμάζουν ή αποδοκιμάζουν σε μια διαρκή συζήτηση του ενός με το άλλο (Ivanic, 1998). Οι συνομιλίες ή διαπραγματεύσεις αυτές αποτυπώνονται στα κείμενα αναδεικνύοντας άλλοτε πειθαρχίες σε μια ρυθμιστική κανονικότητα την οποία συμβατικά εκφράζει το δοθέν κείμενο, άλλοτε τη μερική ή ολική επαναδιατύπωσή του και άλλοτε την ανατροπή του. Με την κριτική ανάλυση λόγου επιχειρείται να ανιχνευθούν οι τρόποι που οι άνθρωποι διαπραγματεύονται τα κείμενα που διαβάζουν και οι ταυτότητες που συγκροτούν στα κείμενα που καλούνται να γράψουν αμέσως μετά, στα πλαίσια της καλλιέργειας του γραπτού λόγου στο σχολείο. Οι ασκήσεις γραφής στηρίζονται ευθύς εξαρχής σε αυτή τη διαλεκτική επαφή ανάγνωσης και παραγωγής γραπτού λόγου θεωρώντας τη μία διαδικασία προϋπόθεση της άλλης. Αυτές οι διαπραγματεύσεις των εκπαιδευόμενων συγγραφέων που εκφράζονται με τη γλώσσα διαμορφώνονται μέσα σε ένα θεσμικό περιβάλλον, το σχολείο που οργανώνει και διδάσκει τη γνώση και τη γλώσσα και συγχρόνως εκφράζει σχέσεις εξουσίας, εμφανώς ή όχι. Η επιτυχής είσοδος στη σχολική κοινότητα λόγου ή ζώνη επικοινωνίας (Pratt,1990) είναι βασικός συντελεστής της σχολικής αλλά και κοινωνικής επιτυχίας. Εφόσον διαμεσολαβητής, αποδέκτης, ερμηνευτής και αξιολογητής της αποτελεσματικότητας αυτών των διαπραγματεύσεων των παιδιών με τα κείμενα που δίνονται προς επεξεργασία είναι ο εκπαιδευτικός, ο λόγος του διαμορφώνει το λόγο του παιδιού. Επομένως η ταυτότητα του παιδιού όπως αποκαλύπτεται στα κείμενα που γράφει συγκροτείται στα πλαίσια θέσεων εξουσίας τόσο των κειμένων που διαβάζει όσο και του εκπαιδευτικού που αξιολογεί την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα των κειμένων του παιδιού γεγονός που κατά τον Pratt (1990) καθιστά επιτυχή τη διάδραση του γραμματισμού. Ειδικά στα πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα του σύγχρονου κόσμου η ικανότητα του ανθρώπου να συγκροτεί, να επανασυγκροτεί να αμφισβητεί, να θέτει και αποκαθηλώνει με το λόγο την ταυτότητα της κάθε επικοινωνιακής περίστασης είναι βασικό κριτήριο ενσυνείδητης, κριτικής και διεκδικητικής συμμετοχής στη ζωή.

Η ανακοίνωση (PDF)