Maila Garcia-Amoros

Ποιητική, θρησκευτική και θηλυκή ταυτότητα σε δύο ποιήτριες της μεταπολεμικής γενιάς: Ιωάννα Τσάτσου και Ζωή Καρέλλη

Περίληψη

Η Ζωή Καρέλλη και η Ιωάννα Τσάτσου είναι δύο ποιήτριες με πολλά κοινά στοιχεία και παράλληλη πορεία. Και οι δύο γεννήθηκαν στις αρχές του 20ου αιώνα και ήταν αδελφές δύο μεγάλων συγγραφέων, του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη και του Γιώργου Σεφέρη αντίστοιχα. Υπήρξαν μάρτυρες ολόκληρης σχεδόν της ιστορίας της Ελλάδας του 20ου αιώνα, αφού απεβίωσαν σε μεγάλη ηλικία, 97 ετών η Ζωή Καρέλλη και 98 η Ιωάννα Τσάτσου. Ξεκίνησαν τη λογοτεχνική τους δραστηριότητα σχετικά αργά και την ίδια περίπου περίοδο. Η πρώτη εμφάνιση της Ζωής Καρέλλη στη λογοτεχνική σκηνή χρονολογείται το 1940, με τη δημοσίευση της ποιητικής συλλογής Πορεία. Ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη συλλογή μεσολάβησε μία περίοδος οχτώ ετών. Από το 1948 που εμφανίστηκε η δεύτερη συλλογή της Η εποχή του θανάτου, οι δημοσιεύσεις της ήταν αλλεπάλληλες. Όσον αφορά την Ιωάννα Τσάτσου, παρ’ όλο που η πρώτη λογοτεχνική της δημοσίευση, το ημερολόγιό της Φύλλα Κατοχής, ανάγεται στο 1965, όπως επισημαίνει η ίδια στο πεζογραφικό της έργο, η λογοτεχνική της πορεία είχε ξεκινήσει αρκετά χρόνια πριν, κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Εκτός από το ημερολόγιό της, εκείνα τα χρόνια συνέγραψε πολλά ποιήματα, που θα συγκέντρωνε αργότερα στην πρώτη ποιητική της συλλογή Λόγια της Σιωπής, που δημοσιεύτηκε το 1969. Στην ποίηση και των δύο αυτών ποιητριών εντοπίζονται πολλά κοινά θέματα, όπως ο θάνατος, ο χρόνος, και η μεταφυσική αναζήτηση, τα οποία, εκτός των άλλων, προκύπτουν πιθανότατα και από παρόμοιες εμπειρίες ζωής, όπως αυτές σφραγίστηκαν από την ιστορία της Ελλάδας και γενικότερα της Ευρώπης τον 20ο αιώνα: ο Α´ Παγκόσμιος Πόλεμος, η Μικρασιατική Καταστροφή, η Κατοχή, ο Εμφύλιος Πόλεμος, και οι δικτατορίες άφησαν το στίγμα τους στη ζωή και την προσωπικότητά τους, και αποτυπώθηκαν στο λογοτεχνικό τους έργο. Θα ήταν όμως λάθος να συμπεράνουμε ότι όλα τα κοινά στοιχεία που εντοπίζονται στο έργο της Ζωής Καρέλλη και της Ιωάννας Τσάτσου προκύπτουν αποκλειστικά από τα ιστορικά γεγονότα που έζησαν. Yπάρχει πληθώρα μοτίβων που πηγάζουν από τη θηλυκή τους ταυτότητα, όπως η φθορά της ομορφιάς, η απώλεια του έρωτα κ. ά. Στην ανακοίνωση αυτή θα δοθεί έμφαση κυρίως στις ομοιότητες των δύο αυτών ποιητριών. Από όλα τα κοινά μοτίβα που επεξεργάζονται, θα επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στη μεταφυσική αναζήτηση και στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουν θέματα, όπως ο θάνατος, ο Θεός, η θρησκεία, η ύπαρξη, το πέρασμα του χρόνου, κλπ. Αν και η προσοχή μας θα εστιαστεί στις δύο προαναφερθείσες ποιήτριες, δεν θα περιοριστούμε μόνο σ’ αυτές, αλλά θα προσπαθήσουμε να τις εντάξουμε σε ένα γενικότερο γυναικείο λογοτεχνικό πλαίσιο εξετάζοντας το έργο και άλλων αξιόλογων γυναικών της ίδιας γενιάς, όπως της Όλγα Βότση, η ποίηση της οποίας είναι ουσιαστικά μεταφυσική, της Μελισσάνθης, της Μέλπως Αξιώτη ή της Ρίτας Μπούμι-Παπά, με σκοπό να συμπεράνουμε ποια είναι τα κοινά στοιχεία, που διαμορφώνουν την ποιητική θηλυκή τους ταυτότητα, και να ορίσουμε τα κύρια θέματα μέσα από τα οποία εκφράζεται η ποιητική τους.

Η ανακοίνωση (PDF)