Εύα Κοκκινίδη

Όψεις ελληνικής ταυτότητας στο Λεμονοδάσος και την Eroica του Κοσμά Πολίτη: αρχαία Ελλάδα, Βυζάντιο, Ευρώπη

Περίληψη

Το θέμα αυτής της εργασίας είναι οι όψεις της Ελλάδας και της Ευρώπης στο Λεμονοδάσος (1930) και στην Eroica (1937) του Κοσμά Πολίτη. Το Λεμονοδάσος τοποθετείται χρονικά στα 1929 όταν ο Παύλος Αποστόλου επιστρέφει στην Ελλάδα μετά από τις σπουδές του στην Ευρώπη προσπαθώντας να επαναπροσδιορίσει την σχέση του με την Ελλάδα και την Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ελλάδα επηρεάζεται από την περιήγησή του στα ερείπια του αρχαιοελληνικού κόσμου και στις Βυζαντινές εκκλησίες. Παράλληλα φέρει ένα κοσμοπολίτικο και Ευρωπαϊκό τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς που πηγάζει τόσο από την παραμονή του στην Ευρώπη όσο και από το γενικότερο κλίμα της εποχής. Η φυγή του από την Ελλάδα και η εγκατάστασή του στη Σουμάτρα στο τέλος του μυθιστορήματος αποτελεί ένα ζήτημα που θα εξετάσω σχετικά με τον τρόπο που προσλαμβάνεται η Ελληνική ταυτότητα. Στα 1937 στο τέλος της δεκαετίας στην Eroica υπάρχει μια στροφή στο παρελθόν καθώς ο αφηγηματικός χρόνος τοποθετείται στις αρχές του 20ου αιώνα. Η Ελληνική κοινωνία δείχνει να έχει μια Ευρωπαϊκή ταυτότητα που εκφράζεται στις μουσικές, τις λογοτεχνικές και τις γλωσσικές επιλογές των πρωταγωνιστών. Συγκρίνοντας το Ευρωπαϊκό προφίλ της ελληνικής κοινωνίας στο Λεμονοδάσος και στην Eroica θα δούμε κατά πόσο παραμένει γνήσιο ή εναπόκειται στα πλαίσια της ειρωνείας με την οποία αφηγείται ο ώριμος Παρασκευάς τα γεγονότα της παιδικής του ηλικίας. Επιπλέον τα παιδιά που πρωταγωνιστούν στο μυθιστόρημα συμμετέχουν σε παιχνίδια που θυμίζουν την Ιλιάδα δείχνοντας έμμεσα μια προσπάθεια επιστροφής στο αρχαιοελληνικό παρελθόν καθώς και μια προσπάθεια αναθεώρησης του. Οι σκηνές περιήγησης σε αρχαιολογικούς χώρους και σε χριστιανικές εκκλησίες αποτελούν ένα κοινό μοτίβο της Eroica με το Λεμονοδάσος. Συγκρίνοντας τον προβληματισμό κατά τις όμοιες αυτές σκηνές ανάμεσα στα δυο μυθιστορήματα επιδιώκω να φωτίσω την αλλαγή ιδεολογίας ανάμεσα στα δυο μυθιστορήματα σχετικά με την Ελληνική ταυτότητα. Τα δύο μυθιστορήματα πλαισιώνουν μια δεκαετία κατά την διάρκεια της οποίας η Ελληνική κοινωνία είδε σημαντικές αλλαγές. Όσον αφορά την οικονομία, το 1932 το Ελληνικό κράτος χρεοκόπησε σαν αποτέλεσμα της μεγάλης ύφεσης των Ηνωμένων Πολιτειών το 1929. Σε πολιτικό επίπεδο, το 1930 η Ελλάδα είχε δημοκρατικό πολίτευμα υπό την πρωθυπουργία του Ελευθέριου Βενιζέλου ενώ το 1937 η χώρα βρίσκεται υπό το δικτατορικό καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά. Το συντηρητικό καθεστώς του Μεταξά επηρέασε τους λογοτέχνες της γενιάς του 1930 οδηγώντας τους σε μια στροφή προς το Ελληνικό παρελθόν. Το ερώτημα αυτής της εργασίας είναι πώς επηρέασε τη θέση του Κοσμά Πολίτη τόσο για την Ελληνική παράδοση όσο και για την θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη.

Η ανακοίνωση (PDF)