Markét Kulhánkova

Αποτελεί ο Πτωχοπρόδρομος λογοτεχνικό πρόδρομο του Καραγκιόζη;

Περίληψη

Το 1981, ο φιλόλογος Ι. Μ. Χατζηφώτης δημοσιεύει το βιβλίο Ο Καραγκιόζης Φτωχοπρόδρομος. Ο τόμος αυτός αντλεί την έμπνευσή του από τα λεγόμενα Πτωχοπροδρομικά ποιήματα του 12ου αιώνα, 4 επαιτικά ποιήματα με στοιχεία σάτιρας και παρωδίας, και από τις ομοιότητες της ποιητικής τους με την ποιητική του νεοελληνικού λαϊκού θεάτρου σκιών. Τα Πτωχοπροδρομικά ποιήματα, γραμμένα στον πολιτικό στίχο, μαζί με το ποιήμα του Μιχαήλ Γλυκά από τη φυλακή αντιπροσωπεύουν το παλαιότερο δείγμα χρήσης της ομιλούμενης γλώσσας στη λογοτεχνία. Κατά την άποψη μερικών ιστορικών της λογοτεχνίας, τα έργα αυτά αποτελούν την αρχή της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Το βιβλίο του Χατζηφώτη θέλει με τον τρόπο του να υποστηρίξει την άποψη αυτή, δηλαδή να δείξει ότι τα Πτωχοπροδρομικά ποιήματα έχουν σχέση με τις απαρχές ενός καθαρά νεοελληνικού πολιτισμικού φαινομένου: του γνωστού Καραγκιόζη. Ο τόμος περιέχει μια κωμωδία για το λαϊκό θέατρο σκιών, που ο συγγραφέας της είναι ο ίδιος ο Χατζηφώτης και που παίχτηκε από τον περίφημο καραγκιοζοπαίχτη Δημήτρη Μόλλα. Ο Καραγκιόζης εδώ συχνά χρησιμοποιεί τα λόγια των βυζαντινών επαιτικών ποιημάτων και γενικά ο χαρακτήρας του και τα μοτίβα του έργου είναι επηρεασμένα από τη βυζαντινή επαιτική ποίηση – η τουλάχιστον από την ερμηνεία της που μας προσφέρει ο συγγραφέας του έργου. Την εκτενή εισαγωγή αποτελεί μια μελέτη που προσπαθεί να αποδείξει όχι μόνο την πνευματική συγγένεια του νεοελληνικού Καραγκιόζη με το βυζαντινό Πτωχοπρόδρομο, αλλά και μια άμεση επιρροή των βυζαντινών επαιτικών ποιημάτων στο νεοελληνικό θέατρο σκιών. Από την άλλη πλευρά προσπαθεί να αποδείξει τις βυζαντινές επιρροές στον τούρκικο Καραγκιόζη. Στην ανακοίνωση θα αναλυθεί το εν λόγω θεατρικό έργο, και προπαντός θα παρουσιαστούν και θα εξεταστούν οι απόψεις του συγγραφέα για την βυζαντινή καταγωγή του νεοελληνικού Καραγκιόζη. Θα επιχειρηθεί επομένως να απαντηθεί το ερώτημα αν η ποιητική και πνευματική ατμόσφαιρα των δυο αυτών λογοτεχνικών ειδών είναι πραγματικά τόσο συγγενής, και εφ’ όσον κάτι τέτοιο ισχύει, αν αναγκαστικά πρόκειται για μια άμεση επιρροή.

Η ανακοίνωση (PDF)