Γιάννης Ξούριας

Η προσωδιακή αναγέννηση του έθνους: η πρόταση του Πλάτωνα Πετρίδη (1817) για μια νέα ποιητική ταυτότητα

Περίληψη

Το 1817 ο λόγιος Πλάτων Πετρίδης (1790-1852) κυκλοφόρησε στην Κέρκυρα μια «Ειδοποίηση», με την οποία ενημέρωνε τους πνευματικούς κύκλους της εποχής για την πρόθεσή του να μεταφράσει στο σύνολό του το ποίημα του James Thomson (1700-1748) The Seasons (1726-1730). Σύμφωνα με την «Ειδοποίηση», στόχος ήταν να δοκιμαστεί και να αποδειχθεί η συμβατότητα της νεοελληνικής γλώσσας προς τον ανομοιοκατάληκτο ενδεκασύλλαβο στίχο, «το αρμοδιότερον μέτρον διά να γράφηται με καλλιωτέραν έκβασιν η διεξοδική [= εκτενής] ή η υψηλή ποίησις». Με αυτό το μετρικό σχήμα προσδοκούσε να ξεπεραστεί η μονοτονία του τονικού ομοιοκατάληκτου στίχου, λειψάνου μιας εποχής παρακμής, εντελώς ακατάλληλου να αποδώσει τα σπουδαία νοήματα και τα έντονα πάθη. Ακολουθώντας το παράδειγμα των ξένων λογοτεχνιών, ο Πετρίδης επεδίωκε να επανακτήσει ένα μέρος τουλάχιστον της χαμένης αρχαιοελληνικής προσωδιακής «αρμονίας» (με την τεχνική σημασία του όρου) και περαιτέρω να θέσει τις βάσεις για ανάλογα έργα υψηλής (επικής και δραματικής) ποίησης. Πέρα από τις αισθητικές ανάγκες, η απόπειρα εξυπηρετούσε και ευρύτερες στοχεύσεις. Έκτος από την ανανέωση στα ποιητικά μέσα, επιδιωκόταν συγχρόνως η επανασύνδεση με το αρχαίο κλέος, ώστε το έθνος, αξιοποιώντας την κληρονομιά του, να εισέλθει στη χορεία των φωτισμένων ευρωπαϊκών εθνών, τα οποία άλλωστε στήριξαν την προκοπή τους σε αυτή την κληρονομιά. Ο Πετρίδης, αποδεχόμενος τη διαδεδομένη στο πλαίσιο του νεοελληνικού διαφωτισμού εξίσωση Ποίηση-Γλώσσα-Εθνικός Χαρακτήρας, αναγνωρίζει την ιδιαίτερη σημασία της ποιητικής ανύψωσης του έθνους για τη συνολικότερη πρόοδό του. Η ανανεωμένη και αναβαθμισμένη ποίηση μπορούσε να σηματοδοτήσει τη μετάβαση του έθνους από την περίοδο της πολύπλευρης παρακμής (πολιτικής και πολιτισμικής) στην εποχή της αναγέννησης. Συνεπώς, η προτεινόμενη προσωδιακή μεταρρύθμιση γίνεται μοχλός και εκφραστής της ιστορικής προόδου, όμως παράλληλα εκφράζει και την ιδεατή και επιθυμητή εικόνα του έθνους για τον εαυτό του προσδιορίζοντας την ταυτότητά του. Η ταυτότητα αυτή αντλεί το περιεχόμενό της από την κλασική αρχαιότητα και γίνεται διαπιστευτήριο του νέου ελληνισμού στην πορεία του προς την κλασικίζουσα Ευρώπη. Στην ανακοίνωση αυτή επιχειρείται να περιγραφεί το ιστορικό και πνευματικό πλαίσιο της πρότασης του Πετρίδη, να εντοπιστούν κίνητρα, πηγές και πιθανές απηχήσεις της και, τέλος, να προσδιοριστεί ο χαρακτήρας της.

Η ανακοίνωση (PDF)