Νίκος Φαλαγκάς

Η αναζήτηση του εαυτού στην Κάδμω της Μέλπως Αξιώτη

Περίληψη

Τα δύο τελευταία αφηγηματικά έργα της Μέλπως Αξιώτη, Το σπίτι μου (1965) και Η Κάδμω (1972), ενοικούνται από την Κάδμω, η οποία έχει σωστά θεωρηθεί persona της συγγραφέως. Οι έως τώρα μελέτες έχουν αναδείξει τη σχέση του προσωπείου αυτού με «το φάσμα της φθοράς» (Guy Saunier), αλλά και με τον αυτοαναφορικό και διακειμενικό χαρακτήρα του έργου (Μαίρη Μικέ). Λαμβάνοντας υπόψη την απροσδιοριστία του ρόλου και την ρευστότητα της παρουσίας της Κάδμως, μπορούμε να δούμε μέσα στην persona αυτή και μια εναγώνια αναζήτηση του εαυτού. Η Κάδμω, διαρκώς αινιγματική αλλά και αναπάντεχα οικεία παρουσία, αναλαμβάνει ποικίλους ρόλους στα δύο αφηγήματα: είναι άλλοτε αφηγήτρια και άλλοτε αντικείμενο της αφήγησης, ενώ μπορεί να σχολιάζει ή να παρεμβαίνει στην αφήγηση σαν να της ήταν ολότελα ξένη. Ενώ στο έργο Το σπίτι μου η περιοδική επανεμφάνιση της Κάδμως ευθύνεται κυρίως για την συγκρότηση των ψηφίδων της αφήγησης κι ενός πλήθους πληροφοριών και αναμνήσεων σε έναν αφηγηματικό ιστό, στο ομώνυμο αφήγημα η Κάδμω μοιάζει να είναι η κύρια αιτία της αποδιοργάνωσης της αφήγησης. Και αυτό γιατί στο τελευταίο έργο της Αξιώτη η Κάδμω είναι συχνά και το υποκείμενο της εκφοράς του λόγου και το αντικείμενο της αφήγησης σε έναν λόγο έντονα αυτοαναφορικό (αλλά και γεμάτο αναφορές στη ζωή της ίδιας της Αξιώτη). Στην Κάδμω η ομώνυμη persona μοιάζει να αποτελεί το όχημα για την προσπάθεια της συγγραφέως να κατανοήσει τα αισθήματα της για την εξορία και τον επαναπατρισμό, να αποδεχθεί τα γηρατειά και τη φθορά, να αντιμετωπίσει την απώλεια της μνήμης, να προσδιορίσει τη θέση της απέναντι στην γραφή αλλά και απέναντι στο δικό της λογοτεχνικό έργο. Έτσι, η παράθεση φευγαλέων και αποσπασματικών αναμνήσεων, οι διαρκείς και απροσδόκητες μετακινήσεις μέσα στο χρόνο, οι συχνές επαναλήψεις, ο λόγος εις εαυτόν σε δεύτερο ενικό πρόσωπο αλλά και οι ποικίλες μεταμορφώσεις του προσωπείου της Κάδμως μπορούν να ειδωθούν ως τα σημάδια μιας εναγώνιας αναζήτησης του εαυτού. Τα βασικότερα στοιχεία της ταυτότητας της Κάδμως όπως άνισα προβάλλονται (κατά κύριο λόγο στο ομώνυμο αφήγημα) είναι: γυναίκα, ηλικιωμένη, Ελληνίδα, Μυκονιάτισσα, αριστερή, ξενιτεμένη και μοναχική. Με βασικό εργαλείο τη μνήμη αλλά και με καταλυτική την παρουσία της απειλής του θανάτου Η Κάδμω είναι μια αφηγηματική αναζήτηση της ταυτότητας, μια συλλογή θραυσμάτων αυτοβιογραφικού σχεδόν λόγου που επιχειρούν να απαντήσουν στο ερώτημα ποια είμαι εγώ, ένα ερώτημα που μοιάζει να απευθύνει διαρκώς η συγγραφέας στην persona της, την Κάδμω.

Η ανακοίνωση (PDF)