Μαρίνα Αρετάκη

Ανάμεσα στην οικογένεια και την Ιστορία: η αναζήτηση του εαυτού στο σύγχρονο ελληνικό μυθιστόρημα

Περίληψη

Η ανακοίνωση θα εξετάσει μια ομάδα μυθιστορημάτων δημοσιευμένα την τελευταία δεκαετία τα οποία, αν και διαφέρουν υφολογικά μεταξύ τους και εκπροσωπούν διαφορετικές τάσεις της σύγχρονης νεοελληνικής πεζογραφίας, τοποθετούν όμως όλα την πλοκή τους σε ένα σαφέστατο ιστορικό πλαίσιο και θέτουν με ιδιαίτερη ένταση το ζήτημα της αναζήτησης της ταυτότητας των πλασματικών χαρακτήρων σε συνάρτηση με την οικογενειακή τους ιστορία. Πρόκειται για τα εξής μυθιστορήματα: Το ρολόι της σκιάς του Θοδωρή Σκάσση (2004), η τριλογία του Νίκου Δαββέτα Το θήραμα (2004), Λευκή Πετσέτα στο ριγκ (2006), Εβραία Νύφη (2009), Οι Αθώοι και φταίχτες της Μάρως Δούκα (2004), Το άλλο μου μισό πορτοκάλι του Λευτέρη Μαυρόπουλου (2007), Η μνήμη της Πολαρόιντ της Μαριλένα Πολιτοπούλου (2009), Η ανάκριση του Ηλία Μαγκλίνη (2009). Τα κείμενα αυτά είναι ενδεικτικά της εκτεταμένης ανανέωσης του ιστορικού μυθιστορήματος τα τελευταία είκοσι χρόνια και της επαναφοράς της θεματικής της Ιστορίας και της δημόσιας σφαίρας στη νεοελληνική πεζογραφία• η θεματική όμως αυτή στα συγκεκριμένα μυθιστορήματα δεν συνδέεται τόσο με την αναζήτηση ενός συλλογικού εθνικού παρελθόντος αλλά με τη διερεύνηση της ταυτότητας ενός προσκολλημένου στο παρελθόν ήρωα, φορέα ενός ανεπούλωτου και κρυφού οικογενειακού τραύματος. Έτσι, το ενδιαφέρον των κειμένων αυτών δεν επικεντρώνεται στην αναπαράσταση εποχών παλαιότερων αλλά στην ανάδειξη της αναμφισβήτητης παρουσίας του παρελθόντος στο παρόν μέσω ενός ήρωα ή μιας ηρωίδας στο πρόσωπο των οποίων πραγματοποιείται η συμπλοκή των δύο χρονικών επιπέδων. Η πλοκή συνίσταται εν πολλοίς στην καταγραφή της επώδυνης καταβύθισης αυτών των ηρώων σε ένα οικογενειακό και συλλογικό παρελθόν. Συχνά, οι έρευνες των ηρώων εκκινούν από οικογενειακά αρχεία, ημερολόγια, έγγραφα ή φωτογραφίες και σκοπό έχουν να ανακαλύψουν το πραγματικό πρόσωπο του πατέρα ή της μητέρας τους, πρόσωπα ταυτόχρονα οικεία και άγνωστα, καθώς και να προσεγγίσουν και να κατανοήσουν την -ενίοτε τραγική- οικογενειακή ιστορία και τη συμπλοκή της με το συλλογικό ιστορικό δράμα. Προσπαθώντας να προσδιορίσουν τον εαυτό τους, οι ήρωες συνειδητοποιούν την εγγύτητα του παρελθόντος και του παρόντος και οδηγούνται σε μια οδυνηρή αυτογνωσία και κατανόηση του κόσμου γύρω τους καθώς επίσης και των ιστορικών γεγονότων. Η εμμονή μιας πικρής μνήμης, η δύσκολη διαχείριση του βάρους της οικογενειακής ιστορίας, η ενοχή, οι σωματικές εκφράσεις της μνήμης, είναι επιπλέον στοιχεία που προκύπτουν από την αναψηλάφηση του οικογενειακού και συλλογικού τραυματικού παρελθόντος.

Η ανακοίνωση (PDF)