Θεοδούλη Αλεξιάδου

Στοιχεία ταυτότητας της δεκαετίας του ’60. Aλληλεπίδραση ιδιωτικού και δημόσιου στο μυθιστόρημα του Θ. Βαλτινού

Περίληψη

Το μυθιστόρημα “Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60” του Θανάση Βαλτινού είναι ένα πρωτότυπο πεζογραφικό έργο που συντίθεται αποκλειστικά από ντοκουμέντα της εποχής:επιστολές “πονεμένων” γυναικών, που ζητούν συμβουλές από τη ραδιοφωνική εκπομπή κάποιας κυρίας Μίνας• επιστολές υποψήφιων μεταναστών, που ζητούν πληροφορίες από την αρμόδια μεταναστευτική υπηρεσία• γράμματα ξενιτεμένων προς τους δικούς τους• αποσπάσματα από ειδήσεις (πολιτικές, κοσμικές, αστυνομικές) της εγχώριας και διεθνούς ειδησεογραφίας• μικρές αγγελίες και διαφημιστικές καταχωρίσεις, που απηχούν την κοινωνική ατμόσφαιρα της δεκαετίας, στην επαρχία και την πρωτεύουσα… Η ανάγκη της μετανάστευσης και οι δυσβάσταχτες οικονομικές συνθήκες, που εξαναγκάζουν τον Έλληνα του ’60 να αφήσει τον τόπο του, διαπλέκονται με τον πόθο των νέων γυναικών να ξεφύγουν από τα ασφυκτικά πλαίσια που ορίζουν τη ζωή τους και επιβάλλουν την τύχη τους. Οι κοσμικές ειδήσεις με την απαστράπτουσα αίγλη του κοσμοπολιτισμού συνδιαλέγονται με την τετριμμένη και αποπνικτική πραγματικότητα των απλών ανθρώπων, που διαπραγματεύονται αγωνιωδώς την ταυτότητά τους, αποζητώντας να αλλάξουν τη μοίρα τους. Οι αγγελίες των γραφείων ταξιδίων και μεταναστεύσεων συνυπάρχουν με ειδήσεις για τους αστροναύτες Άμστρονγκ και Ώλντριν ή για τα εγκαίνια υποκαταστήματος της αμερικανικής First National City Bank στην Αθήνα. Η διαφήμιση ταινιών μελό “για όλη την οικογένεια” (η οποία όμως διασκορπίζεται στις πέντε ηπείρους από τη μεταναστευτική λαίλαπα) γειτονεύει με τις επαναλαμβανόμενες διαφημίσεις του υπερωκεανείου «Η Πατρίς», που μετέφερε μετανάστες στην Αυστραλία. Η είδηση για τη σύλληψη της πρώτης γυμνόστηθης Αθηναίας σε πλαζ της Γλυφάδας συνυπάρχει με την είδηση για τη σύλληψη δεκαεννιάχρονης βρεφοκτόνου σε κάποιο χωριό του Πύργου. Οι τελευταίες καταχωρίσεις του βιβλίου από δημοσιεύματα εφημερίδων του 1969 για βομβιστικές επιθέσεις, ανακρίσεις και συλλήψεις γράφουν τον επίλογο μιας δεκαετίας που “σιγοβράζει” και προαναγγέλλουν την έκρηξη της επόμενης δεκαετίας του ’70. Το μυθιστόρημα του Βαλτινού αναδεικνύει τη συλλογική ταυτότητα μιας εποχής, αλλά ταυτόχρονα φέρνει στο προσκήνιο τις αποσπασματικές, ιδιωτικές ταυτότητες των επιστολογράφων του, που συστήνονται στη Μεταναστευτική Επιτροπή και στη ραδιοφωνική κυρία Μίνα καταθέτοντας πιστοποιητικά, αιτήσεις και απλοϊκά βιογραφικά της πνιγηρής καθημερινότητάς τους. Η ανάδειξη αυτή της κοινής ψυχοσύνθεσης έχει ωστόσο πολλές πτυχές και αποκλίσεις, οι οποίες υπονομεύουν τη συλλογικότητα την ίδια στιγμή που την υποβάλλουν. Η ταυτότητα της δεκαετίας του ’60, που συγκροτείται από τις πολλαπλές ετερότητες, ταυτόχρονα επικυρώνεται και αποδομείται, επιβεβαιώνεται και αναιρείται. Οι ιδιωτικές περιπτώσεις συνθέτουν μια δημόσια εικόνα, όμως οι ψηφίδες της μυθιστορηματικής αυτής τοιχογραφίας επιβάλλουν τη μοναδικότητά τους με τη βιωματική γραφή τους. Οι επιστολές περιέχουν βέβαια κοινά και επαναλαμβανόμενα θέματα, όμως η ατομικότητα του κάθε επιστολογράφου συγκρούεται υπόγεια με την φαινομενική ομοιομορφία και τελικά υποδεικνύει μια διαφορετική θεώρηση της ιστορίας αλλά και της λογοτεχνικότητας, αυτή της λογοτεχνικής μικροιστορίας, της αποσπασματικής καταγραφής μιας κερματισμένης πραγματικότητας. Το ατομικό αντιστέκεται στη γενίκευση, η σύγχρονη λογοτεχνική γραφή επιδιώκει τη σύνθεση μέσα από την απο-σύνθεση. Οι μυθιστορηματικοί “ήρωες” αποποιούνται το ζητούμενο του συγκροτημένου και εξελισσόμενου χαρακτήρα που επιβάλλει ο παραδοσιακός λογοτεχνικός κανόνας, ενώ ο συγγραφέας συλλέγει και επεξεργάζεται υποτυπωδώς τα κομμάτια ενός παζλ ή τα θραύσματα μιας «ιστορίας», που φαινομενικά μόνο διαθέτει αρχή, μέση και τέλος (χάρη στις ημερομηνίες και τις χρονολογίες), αλλά συνεχώς μετασχηματίζεται και εκκρεμεί. Τα “Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60” είναι τα ξεχωριστά, ιδιωτικά αποτυπώματα πάνω σε ένα πολυσέλιδο “δελτίο ταυτότητας”, μεταξύ μύθου και ιστορίας, ατομικότητας και συλλογικότητας, ιδιαιτερότητας και ταύτισης.

Η ανακοίνωση (PDF)