Έφη Βαφειάδη

Η εικόνα του Εβραίου στη νεοελληνική δραματουργία

Περίληψη

Στην ιστορία του θεάτρου, συχνά η απουσία σημαίνει περισσότερο από την παρουσία: ο ερευνητής ξαφνιάζεται από το γεγονός ότι στο νεοελληνικό δραματολόγιο η εικόνα του Εβραίου είναι εξαιρετικά ισχνή, μολονότι το εβραϊκό στοιχείο υπήρξε στο παρελθόν (και υπάρχει σε μικρότερο βαθμό στις μέρες μας) πληθυσμιακά σημαντικότατο τμήμα των κατοίκων του ελληνικού χώρου. Ακόμη και ο πολυγραφότατος επιφανής σύγχρονος δραματουργός Ιάκωβος Καμπανέλλης, ο οποίος έζησε τη συγκλονιστική δοκιμασία του Μαουτχάουζεν, κατέγραψε μεν την εμπειρία του σε μυθιστόρημα αλλά δεν παρουσίασε κανένα Εβραίο δραματικό χαρακτήρα στη θεατρική του παραγωγή. Στη νεοελληνική δραματουργία συναντάμε τρεις μόνο περιπτώσεις εβραϊκών χαρακτήρων: ένα στερεοτυπικό αρνητικό χαρακτήρα στην «ιστορική μυθιστοριογραφία δραματικώς παριστανομένη ή κωμωδία» Ο Βασιλικός (1829/30) του Αντωνίου Μάτεση, τα πρόσωπα που λειτουργούν στο κοινωνικό δράμα Ραχήλ (1909) του Γρηγόριου Ξενόπουλου και τα πρόσωπα του ρομαντικού δράματος Ζακυνθινή σερενάτα του Διονυσίου Ρώμα. Αυτό που συνδέει του τρεις συγγραφείς είναι η ζακυνθινή τους ταυτότητα. Ο Μάτεσις και ο Ρώμας έχουν ζακυνθινή καταγωγή, ο δε Ξενόπουλος, όπως είναι γνωστό, αν και γέννημα της Κωνσταντινούπολης, μεγάλωσε και έζησε τα χρόνια της πρώτης νεότητας στη Ζάκυνθο. Αν εξαιρέσουμε την περίπτωση της Άλις, ηρωίδας του διασκευασμένου σε θεατρικό έργο Τρελαντώνη της Πηνελόπης Δέλτα, που όμως έχει μυθιστορηματική καταγωγή, δεν συναντάμε κανένα άλλο Εβραίο στην πινακοθήκη των δραματικών χαρακτήρων της νεοελληνικής δραματουργίας. Οφείλω να σημειώσω έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη: συνεπώς, επιφυλάσσομαι όσον αφορά στα συμπεράσματά της. ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ! Η ΕΡΕΥΝΑ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΠΟΠΕΡΑΤΩΘΕΙ, ΣΥΝΕΠΩΣ ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΣΕ ΘΕΣΗ ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΞΩ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΤΟ ΘΕΜΑ ΣΕ ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Στην ιστορία του θεάτρου, συχνά η απουσία σημαίνει περισσότερο από την παρουσία: ο ερευνητής ξαφνιάζεται από το γεγονός ότι στο νεοελληνικό δραματολόγιο η εικόνα του Εβραίου είναι εξαιρετικά ισχνή, μολονότι το εβραϊκό στοιχείο υπήρξε στο παρελθόν (και υπάρχει σε μικρότερο βαθμό στις μέρες μας) πληθυσμιακά σημαντικότατο τμήμα των κατοίκων του ελληνικού χώρου. Ακόμη και ο πολυγραφότατος επιφανής σύγχρονος δραματουργός Ιάκωβος Καμπανέλλης, ο οποίος έζησε τη συγκλονιστική δοκιμασία του Μαουτχάουζεν, κατέγραψε μεν την εμπειρία του σε μυθιστόρημα αλλά δεν παρουσίασε κανένα Εβραίο δραματικό χαρακτήρα στη θεατρική του παραγωγή. Στη νεοελληνική δραματουργία συναντάμε τρεις μόνο περιπτώσεις εβραϊκών χαρακτήρων: ένα στερεοτυπικό αρνητικό χαρακτήρα στην «ιστορική μυθιστοριογραφία δραματικώς παριστανομένη ή κωμωδία» Ο Βασιλικός (1829/30) του Αντωνίου Μάτεση, τα πρόσωπα που λειτουργούν στο κοινωνικό δράμα Ραχήλ (1909) του Γρηγόριου Ξενόπουλου και τα πρόσωπα του ρομαντικού δράματος Ζακυνθινή σερενάτα του Διονυσίου Ρώμα. Αυτό που συνδέει του τρεις συγγραφείς είναι η ζακυνθινή τους ταυτότητα. Ο Μάτεσις και ο Ρώμας έχουν ζακυνθινή καταγωγή, ο δε Ξενόπουλος, όπως είναι γνωστό, αν και γέννημα της Κωνσταντινούπολης, μεγάλωσε και έζησε τα χρόνια της πρώτης νεότητας στη Ζάκυνθο. Αν εξαιρέσουμε την περίπτωση της Άλις, ηρωίδας του διασκευασμένου σε θεατρικό έργο Τρελαντώνη της Πηνελόπης Δέλτα, που όμως έχει μυθιστορηματική καταγωγή, δεν συναντάμε κανένα άλλο Εβραίο στην πινακοθήκη των δραματικών χαρακτήρων της νεοελληνικής δραματουργίας. Οφείλω να σημειώσω έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη: συνεπώς, επιφυλάσσομαι όσον αφορά στα συμπεράσματά της. Στη νεοελληνική δραματουργία συναντάμε τρεις μόνο περιπτώσεις εβραϊκών χαρακτήρων: ένα στερεοτυπικό αρνητικό χαρακτήρα στην «ιστορική μυθιστοριογραφία δραματικώς παριστανομένη ή κωμωδία» Ο Βασιλικός (1829/30) του Αντωνίου Μάτεση, τα πρόσωπα που λειτουργούν στο κοινωνικό δράμα Ραχήλ (1909) του Γρηγόριου Ξενόπουλου και τα πρόσωπα του ρομαντικού δράματος Ζακυνθινή σερενάτα του Διονυσίου Ρώμα. Αυτό που συνδέει του τρεις συγγραφείς είναι η ζακυνθινή τους ταυτότητα. Ο Μάτεσις και ο Ρώμας έχουν ζακυνθινή καταγωγή, ο δε Ξενόπουλος, όπως είναι γνωστό, αν και γέννημα της Κωνσταντινούπολης, μεγάλωσε και έζησε τα χρόνια της πρώτης νεότητας στη Ζάκυνθο. Αν εξαιρέσουμε την περίπτωση της Άλις, ηρωίδας του διασκευασμένου σε θεατρικό έργο Τρελαντώνη της Πηνελόπης Δέλτα, που όμως έχει μυθιστορηματική καταγωγή, δεν συναντάμε κανένα άλλο Εβραίο στην πινακοθήκη των δραματικών χαρακτήρων της νεοελληνικής δραματουργίας. Οφείλω να σημειώσω έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη: συνεπώς, επιφυλάσσομαι όσον αφορά στα συμπεράσματά της.

Η ανακοίνωση (PDF)