Ελένη Κόλλια

Ζητήματα ταυτότητας στο πεζογραφικό έργο του Γιάννη Σκαρίμπα

Περίληψη

Ο πρωτοποριακός χαρακτήρας της γραφής του Γιάννη Σκαρίμπα ως προς την ταυτότητα των ηρώων του σε έργα όπως Το Θείο Τραγί, Μαριάμπας, Το Σόλο του Φίγκαρω έχει επισημανθεί ήδη από ορισμένους μελετητές (λ.χ. Κ. Κωστίου, Ξ. Α. Κοκόλης). Οι ήρωες στο έργο του συχνά μοιάζουν να ξεφεύγουν από τα όρια του πραγματικού κόσμου ή ακόμα και του ίδιου τους του εαυτού. Η ενότητα της ταυτότητας διαταράσσεται, αρχικά, μέσω της περιπλάνησης και της φυγής του ήρωα, της απομάκρυνσής του από το περιβάλλον του και της υιοθέτησης ενός νέου τρόπου ζωής που λειτουργεί απελευθερωτικά γι’ αυτόν. Η φυγή αυτή, άλλες φορές, πραγματοποιείται στο πλαίσιο μιας ονειρικής περιπλάνησης στην οποία αναδύονται ίσως φυλακισμένες εικόνες του υποσυνειδήτου και συνδέεται με την τρέλα. Ετούτη η απομάκρυνση από τον εαυτό και σταδιακά η απώλεια της ταυτότητας του ήρωα αφορά άλλοτε στην υιοθέτηση ενός ρόλου που ενσωματώνει κάτι μη υπαρκτό και υποκαθιστά το ανθρώπινο σώμα (ρομπότ, κούκλα, γυναίκα-βιόλα). Εδώ η διάκριση ανάμεσα στο πραγματικό και το μη πραγματικό ανθρώπινο πλάσμα δεν μοιάζει ιδιαίτερα εύκολη. Άλλοτε πάλι, δημιουργείται αμφιβολία ως προς την αμιγή ταυτότητα του φύλου των ηρώων του Σκαρίμπα, είτε μέσω μιας αντικατάστασης του ονόματος με το αντίστοιχο του άλλου φύλου, είτε μέσω της υιοθέτησης χαρακτηριστικών που προσδιορίζουν την εμφάνιση και τη συμπεριφορά του άλλου φύλου (αντρόγυνο). Συχνά, η αλλαγή του ονόματος ενός ήρωα πραγματοποιείται και ανάμεσα σε πρόσωπα του ίδιου φύλου, τα οποία δανείζουν την ταυτότητά τους και δανείζονται κι εκείνοι μια άλλη ταυτότητα, φορούν μια μάσκα και υιοθετούν την ανάλογη συμπεριφορά. Τέλος, ο ίδιος ο συγγραφέας δανείζει το όνομά του «Γιάννης» σε ήρωες διηγημάτων και μυθιστορημάτων του, όπως έχει ήδη επισημανθεί από τον Ξ. Α. Κοκόλη. Πρόκειται για πολλές όψεις του συγγραφικού εγώ, για ομοιώματα ανθρώπων που δημιουργούν σύγχυση ως προς την ύπαρξη της μιας ταυτότητας. Τα στοιχεία αυτά διαφοροποιούν τους ήρωες του Σκαρίμπα ως προς την πολυπλοκότητα της ταυτότητάς τους και δημιουργούν σύγχυση τόσο στο κειμενικό περιβάλλον όσο και στον αναγνώστη∙ ικανοποιούν ωστόσο την επιθυμία του συγγραφέα να «σπάσει τους κανόνες και τις νόρμες», να απελευθερωθεί και να μπορέσει ίσως να βγει έξω από τα όρια του κόσμου.

Η ανακοίνωση (PDF)