Παναγιώτης Νούτσος

“Εθνική ταυτότητα”: Αλλαγή παραδείγματος στη θεωρητική σκευή των μελετητών της “νεοελληνικής λογοτεχνίας”

Περίληψη

(διαγραμματική περίληψη) 1. Προϊδέαση: Andersen ή Anderson; Στη σφαίρα του παραμυθιού ή στους «στοχασμούς για τις απαρχές και τη διάδοση του εθνικισμού»; 2. Για τη θέση του προβλήματος: η στροφή των νεοελληνικών σπουδών προς τις επιδόσεις της πρόσφατης Ιστοριογραφίας και της Κοινωνικής ανθρωπολογίας επέφερε πράγματι μια σημαντική «τομή» στον τρόπο οριοθέτησης της «εθνικής ταυτότητας», όπως αυτή επιχειρείται να ανευρεθεί σε «αντιπροσωπευτικά» κείμενα της εγχώριας Λογοτεχνίας; 3. Imagined Communities (1983, 21991): συνοπτική ανασυγκρότηση των κύριων θέσεων του βιβλίου που εκτιμήθηκε ως η «σημαντικότερη συμβολή στη θεωρία του έθνους». 4. Αρκούν τέσσερις περιπτώσεις; Με αφετηρία τον Thomas H. Kuhn (1970): με ποιους όρους νοείται «αλλαγή παραδείγματος»; Ακολουθεί η κριτική αντιμετώπιση της θεωρητικής σκευής τεσσάρων μονογραφιών, που κατά την πρόθεση των συγγραφέων τους κινούνται σε μια τέτοια αποβλεπτικότητα. 4.1. «Διαφωτισμός και θέσμιση της σύγχρονης Ελλάδας» (1996): από την «κλασική περιγραφή» των Φαντασιακών κοινοτήτων κρατείται ό,τι αφορά τη «μυθιστορηματική ενέργεια» στην «εθνικοποίηση των φαντασιακών κοινοτήτων» και σε ό,τι ονομάζεται «nation’s dream-work», κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων. 4.2. «Το πρόσωπο του νέου Ελληνισμού» (2005): στο επίκεντρο ο Δημήτρης Χατζής και το Διπλό βιβλίο με «εξηγητικό μοντέλο» το «συγκροτητικό» ως προς το «αποτέλεσμα κοινής βούλησης και προσπάθειας των υποκειμένων». 4.3. Για τη λογοτεχνία του «19ου αιώνα» (2007): με θεμελιώδη εννοιολόγηση την «κατασκευή» της «εθνικής ταυτότητας» το έθνος αντιμετωπίζεται ως «ιστορική κατηγορία που διαμορφώνεται μέσα από διαδικασίες και περίπλοκους μηχανισμούς εξουσίας», χωρίς τούτο να αποτελεί την «κυρίαρχη άποψη των κειμένων» που μελετώνται. 4.4. «Εκατό χρόνια νοσταλγίας» (2007): εξετάζεται η «δημιουργία και οι νομιμοποιήσεις του έθνους μέσα από τον λογοτεχνικό κανόνα των εκατό πρώτων χρόνων από την ίδρυση του ελληνικού κράτους». 5.Συμπεράσματα ή ξανά πάλι από την αρχή…

Η ανακοίνωση (PDF)