Σπύρος Κιοσσές

«Μαμά, εγώ δεν υπάρχω;»: η αναζήτηση της γυναικείας ταυτότητας στο λογοτεχνικό έργο της Μαργαρίτας Καραπάνου

Περίληψη

Ένας βασικός παράγοντας στη διαμόρφωση του γυναικείου υποκειμένου αποτελεί η σχέση ανάμεσα στη μητέρα και στην κόρη (“mother – daughter relationship”), όπως έχει μελετηθεί κυρίως από τις επιστήμες της ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας, και καταγραφεί σε πλήθος σχετικών δημοσιεύσεων. Η διαμόρφωση της προσωπικότητας και της ατομικής ταυτότητας του νεαρού κοριτσιού επηρεάζεται άμεσα από το είδος και την ποιότητα της σχέσης αυτής, ή και από την έλλειψή της. Ο δεσμός μεταξύ μητέρας και κόρης μπορεί να αποτελέσει, κατά περίπτωση, στοιχείο διάπλασης της προσωπικότητας, περισσότερο ή λιγότερο ενσύνειδης επιρροής σε ποικίλα επίπεδα, μετάδοσης συλλογικών αξιών και ατομικών αντιλήψεων, ενίσχυσης ή αμφισβήτησης προτύπων και παραδοσιακών σχημάτων, ή ακόμη ανασταλτικό παράγοντα στη δημιουργία μιας ανεξάρτητης (γυναικείας) ταυτότητας της κόρης. Η παγκόσμια λογοτεχνία έχει αξιοποιήσει ποικιλότροπα και σε διάφορα είδη της τη σχέση μητέρας – κόρης, αποτυπώνοντας ποιητικά, απεικονίζοντας μυθοπλαστικά ή «διερευνώντας» τη σχέση αυτή από διάφορες πλευρές, δίνοντας συχνά έμφαση στον αγώνα της κόρης για αποδέσμευση από τη μητέρα και στις ταραχώδεις συνήθως συνέπειές του στο συναισθηματικό κόσμο των ηρωίδων, στον πόνο και στην επερχόμενη σύγχυση της αποδέσμευσης, αλλά και στις προοπτικές προσωπικής ανάπτυξης που ανοίγονται για το άτομο. Η προτεινόμενη εισήγηση θέτει ως αντικείμενο μελέτης τη μυθοπλαστική επεξεργασία και τη (δια)πραγμάτευση της σχέσης μητέρας – κόρης στο λογοτεχνικό έργο της Μαργαρίτας Καραπάνου, δίνοντας έμφαση στα μυθιστορήματά της Η Κασσάνδρα και ο Λύκος και Μαμά, με αναφορές όμως και σε άλλα έργα της συγγραφέως. Αντλώντας από εργασίες στο χώρο της φεμινιστικής θεωρίας και κριτικής, της ψυχανάλυσης και της αφηγηματολογίας (λ.χ. Ιrigaray, Kristeva, Lanser), και κυρίως από δοκιμές σύνθεσης των παραπάνω προσεγγίσεων (λ.χ. Hirsch), μελετάται η αφηγηματική αξιοποίηση της σχέσης αυτής από την Καραπάνου, κατά την παρουσίαση της απόπειρας των μυθοπλαστικών ηρωίδων της να ανακαλύψουν τον εαυτό τους, να ανιχνεύσουν το βαθμό αυτονομίας της υπόστασή τους, και εν γένει να βαδίσουν την πορεία του αυτοπροσδιορισμού τους.

Η ανακοίνωση (PDF)