Παναγιώτα Χατζηγεωργίου

Η Μύρρα στα δόντια της μυλόπετρας: η ταυτότητα μιας αφανούς πρωταγωνίστριας

Περίληψη

Το μυθιστόρημα “Τα δόντια της μυλόπετρας” (1955) του Ν. Κάσδαγλη παρακολουθεί την εμφύλια διαμάχη των Ελλήνων, που είχε ήδη ξεκινήσει στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, με την οπτική γωνία του Κοσμά, μέλους μιας ομάδας δεξιών αντιστασιακών, που εκτός από την αντίσταση στον ξένο εχθρό, εμπλέκεται κυρίως σε εχθροπραξίες με τους κομμουνιστές αντιστασιακούς. Στον κύκλο αυτής της ομάδας υπάρχει και η Μύρρα, που ασκεί γοητεία σε όλα τα μέλη της. Κάποτε, η Μύρρα γίνεται η πρώτη αγάπη του Κοσμά και, παρόλο που ο ίδιος γρήγορα καταλαβαίνει ότι εκείνη είναι «φράξια των κομμουνιστών», δεν την προδίδει. Παρά το σύντομο χωρισμό τους, το πάθος του αποδεικνύεται δυνατότερο και τελικά αποβαίνει μοιραίο για εκείνον, γιατί η Μύρρα, παρά τα συναισθήματα που τρέφει για τον Κοσμά, τον οδηγεί σε θανάσιμη παγίδα. Τα δόντια της μυλόπετρας είναι από τα λιγότερο γνωστά έργα του Ν. Κάσδαγλη. Η νεοελληνική κριτική στέκεται στους χαρακτήρες του μυθιστορήματος που «καμιά σχέση δεν έχουν με αυτό που ονομάζουμε ιδεολογία» , όσον αφορά στη συμμετοχή τους στην Αντίσταση. Ασχολείται κυρίως με τον Κοσμά και σπανιότερα ή καθόλου με τη Μύρρα, παρά το γεγονός ότι η σχέση του μαζί της καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη διαμόρφωση της δικής του ταυτότητας ως πρωταγωνιστικού χαρακτήρα: πρόκειται για έναν αντιήρωα, που πρωταγωνιστεί σε ένα μυθιστόρημα-ειρωνεία του ηρωισμού. Στόχος της εισήγησης είναι να περιγράψει και να αναδείξει την ταυτότητα του χαρακτήρα της Μύρρας, όπως αυτή διαγράφεται τόσο μέσα από τη μυθιστορηματική αφήγηση: από τη μίμηση, από το συνδυασμό διήγησης και μίμησης, όσο κυρίως μέσα από τα κενά που η μίμηση και η διήγηση αφήνουν, επιτρέποντας στον αναγνώστη, αν θελήσει, να συνδυάσει το αφηγηματικό υλικό του μυθιστορήματος κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να καταφανεί πληρέστερα ο πρωταγωνιστικός ρόλος της Μύρρας. Επιπλέον, η παρούσα εισήγηση μπορεί να αποτελέσει μέρος της προσπάθειας να αναδειχθούν οι γυναικείοι πρωταγωνιστικοί χαρακτήρες του νεοελληνικού μυθιστορήματος, οι οποίοι στο σύνολο της νεοελληνικής μυθιστορηματικής παραγωγής μέχρι το 1989 είναι ελάχιστοι: οι περισσότεροι αποτελούν παρακολουθήματα των αντίστοιχων ανδρικών και πολύ λίγοι είναι εντελώς αυτόνομοι.

Η ανακοίνωση (PDF)