Μαρία Νικολοπούλου

Γυναικεία σεξουαλικότητα και γραφή στα περιοδικά λόγου και τέχνης (1900-1920)

Περίληψη

Η πρόσφατη επανακυκλοφορία του μυθιστορήματος Η Ερωμένη της ανακίνησε το ερευνητικό ενδιαφέρον για τη γυναικεία σεξουαλικότητα, την ομοφυλοφιλία και τις αναπαραστάσεις της στη λογοτεχνία, κυρίως στη δεκαετία του 1920. Στόχος της ανακοίνωσης είναι να διερευνήσει πώς παρουσιάζεται η γυναικεία σεξουαλικότητα σε λογοτεχνικά κείμενα που δημοσιεύονται σε περιοδικά λόγου και τέχνης της περιόδου 1900-1940, γραμμένα κυρίως από γυναίκες. Η έρευνα θα βασιστεί στα αποτελέσματα του ερευνητικού προγράμματος με τίτλο «Η γυναικεία λογοτεχνική και εικαστική παρουσία στα περιοδικά λόγου και τέχνης 1900-1940» της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, στο οποίο συμμετείχα. Στην κρίσιμη αυτή περίοδο για τη γυναικεία χειραφέτηση, οι γυναίκες μέσω της γραφής προβάλλουν δυναμικά την έμφυλή τους ταυτότητα και διεκδικούν τη δημόσια σφαίρα. Έτσι, η λογοτεχνία και τα περιοδικά λόγου και τέχνης γίνονται ένα προνομιακό πεδίο, όπου η γραφή συνδέεται με τη διαμόρφωση της ταυτότητας και έμμεσα με τις γυναικείες διεκδικήσεις, καθώς ως ένα βαθμό υπονομεύει τους θεσμούς και τους παραδοσιακούς ρόλους του φύλου, οι οποίοι οριοθετούν τη σεξουαλικότητα σε κοινωνικά αποδεκτά πλαίσια. Η διεκδίκηση δικαιωμάτων στην περίοδο αυτή όμως δεν συνδέεται άμεσα με την προβολή της γυναικείας σεξουαλικότητας, σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα επικρίνεται η προβολή αυτή παρουσιάζεται ως υποταγή στο παραδοσιακό γυναικείο ρόλο. Στις αρχές του αιώνα, στα λογοτεχνικά κείμενα με ερωτική θεματική που γράφονται από γυναίκες, οι ερωτικές σχέσεις καθορίζονται από τις κοινωνικές δεσμεύσεις. Έτσι κυριαρχούν τα μελαγχολικά συναισθήματα, που είναι ένα από τα συστατικά του αρνητικού στερεοτύπου της γυναικείας γραφής, που έχει ήδη διαμορφωθεί. Στις λίγες περιπτώσεις που η σεξουαλικότητα παρουσιάζεται, αυτό γίνεται υπαινικτικά και συνήθως οδηγεί στην ανατροπή του παραδοσιακού γυναικείου ρόλου, με καταστροφικά αποτελέσματα για τη γυναίκα. Σταδιακά, και ιδιαίτερα από τη δεκαετία του 1910, η γυναικεία σεξουαλικότητα προβάλλεται εντονότερα (ενδ. Μυρτιώτισσα, Γαλάτεια Καζαντζάκη, Άλκης Θρύλος, Ειρήνη Αθηναία), συνδεόμενη κατά κύριο λόγο με το συναίσθημα και την προβολή της υποκειμενικότητας. Στη διάρκεια του μεσοπολέμου η σεξουαλικότητα αποσυνδέεται σταδιακά από τους παραδοσιακούς γυναικείους ρόλους και από το συναίσθημα, και προβάλλεται πιο έντονα. Οι γυναίκες παρουσιάζονται να πειραματίζονται με τη σεξουαλικότητά τους, να διεκδικούν την ερωτική απόλαυση, χωρίς απαραίτητα καταστροφικές συνέπειες. Αναδεικνύονται ταυτόχρονα τα κοινωνικά προβλήματα που προκαλεί η παραδοσιακή οριοθέτηση της γυναικείας σεξουαλικότητας (Σοφία Μαυροειδή-Παπαδάκη, Τατιάνα Σταύρου, Ρίκα Σεγκοπούλου, Ρίτα Μπούμη). Κάποια ερωτήματα που θα διερευνηθούν στα πλαίσια της παρουσίασης είναι πώς τα είδη και τα λογοτεχνικά κινήματα διαμορφώνουν τις αναπαραστάσεις της σεξουαλικότητας, πώς τα ιδεολογικά ρεύματα που κυριαρχούν στην εποχή διαχειρίζονται τις αναπαραστάσεις αυτές, πώς τελικά προσλαμβάνονται από το κοινό της εποχής, όπως προκύπτει από τα περιοδικά. Η παρούσα ανακοίνωση εντάσσεται στα πλαίσια του πάνελ με θέμα «΄Εμφυλες ταυτότητες και γυναικεία γραφή στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα»

Η ανακοίνωση (PDF)