Kateřina Loudová

«Οι Έλληνες προτιμούν μια παλιά λέξη από μια νεότερη». Σύγκρουση ταυτοτήτων ανάμεσα στα Ελληνικά και Σλαβικά

Περίληψη

Στα τέλη του 19ου αιώνα δημιουργήθηκε στην τσεχική κοινωνία ένα νέο κύμα ενδιαφέροντος για τα νέα ελληνικά που σχετιζόταν με την αυξημένη ταξιδιωτική δραστηριότητα των Τσέχων κλασικών φιλολόγων, συνήθως δασκάλων στη μέση εκπαίδευση, στο ελληνικό έδαφος. Στην τσέχικη ταξιδιωτική λογοτεχνία όπως και σε εξειδικευμένα επιστημονικά περιοδικά δημοσιεύονταν μελέτες ή ταξιδιωτικές εντυπώσεις που αντικατόπτριζαν την υπάρχουσα τότε αντίληψη της ελληνικής γλωσσικής κατάστασης με βάση συναντήσεις και συζητήσεις με τους Έλληνες διανοουμένους (αρχαιολόγους, διευθυντές γυμνασίων και λυκείων, δημοσιογράφους κλπ.) και με τον “απλό” ελληνικό λαό. Στην εισήγησή μου θα ήθελα να ασχοληθώ λεπτομερέστερα με το πώς μεταδίδεται η αναζήτηση της γλωσσικής ταυτότητας στην Ελλάδα εκείνης της εποχής σε ξένους επιστήμονες. Ποια είναι η αντίληψη της ελληνικής διγλωσσίας στην αναστατωμένη από οξείς διαπληκτισμούς Ελλάδα ανάμεσα στους δημοτικιστές και καθαρευουσιάνους; Με ποιον τρόπο σχολιάζεται η κατάσταση αυτή από τους ίδιους τους Έλληνες και πώς την καταλαβαίνουν οι Τσέχοι, ξαφνιασμένοι από τη διαφορά ανάμεσα στη νέα και την αρχαία ελληνική γλώσσα ή – ανάλογα με την αντίληψη του καθένα – από την ομοιότητά τους, βλέποντας και την αντίθεση μεταξύ της ελληνικής πραγματικότητας του τέλους του 19ου αιώνα και των απατηλών τους ιδεών για την αναγεννημένη αρχαία Ελλάδα; Η άποψη του ελληνικού γλωσσικού ζητήματος προκαλεί ενδιαφέρον επίσης στα συμφραζόμενα της τσεχικής εθνικής αναγέννησης, κι αυτό για ένα λόγο επιπλέον καθώς από τη μία στο σλαβικό περιβάλλον συσχετιζόταν η νεοελληνική γλώσσα με τις σλαβικές γλώσσες, από την άλλη στην Ελλάδα υπήρχε η προσπάθεια να απομακρυνθούν από τα ελληνικά σλαβικές λέξεις, κυρίως τοπωνύμια. Έτσι δημιουργήθηκε ένα είδος σύγκρουσης μεταξύ των δύο γλωσσών που έψαχναν την ταυτότητά τους “μέσω” της άλλης γλώσσας, είτε συσχετιζόταν η μία με τα ελληνικά, είτε καθαριζόταν η άλλη από τη σλαβική επιρροή. Η γενική εικόνα της αντίληψης της γλωσσικής ταυτότητας από τους “νέους” Έλληνες που αναδύεται από τα συγγράματα των Τσέχων κλασικών φιλολόγων του 19ου αιώνα μας διευκολύνει επίσης να καταλάβουμε και τη σύγχρονη στάση των Ελλήνων επιστημόνων προς το σλαβικά στοιχεία στα ελληνικά του 21ου αιώνα. Θα ήθελα να κλείσω την εισήγηση με μια σύντομη ανασκόπηση της επεξεργασίας του θέματος αυτού στη σχετική ελληνική βιβλιογραφία (π.χ. Σ. Ι. Σπυρώνης, Τα Λατινικά, Αλβανικά, Εβραϊκά και Σλαβικά στην ελληνική γλώσσα, Αθήνα 1999).

Η ανακοίνωση (PDF)