Pedro Badenas

La lengua judeogriega y el Pentateuco de Constantinopla (1547)

Περίληψη

Η πολύγλωσση Πεντάτευχος, στα εβραϊκά, αραμαϊκά, ελληνικά και ισπανικά, που τυπώθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1547, της οποίας μόνο έξι αντίτυπα είναι πλήρη, περιέχει το εβραϊκό κείμενο της Πεντατεύχου στο κέντρο της σελίδας και πλαισιώνεται στο πάνω μέρος από το targum (αραμαϊκή μετάφραση) του Ónquelos καιω στο κάτω μέρος, το σχόλιο, στα εβραϊκά, του Rashi. Δεξιά και αριστερά του βιβλικού κειμένου υπάρχουν οι αντίστοιχες εκδοχές του στα εβραιο-ελληνικά και εβραιο-ισπανικά (λαδίνο), οι δύο σε μεταγραφή με εβραϊκούς χαρακτήρες. Η σύγκλιση στην ίδια έκδοση δύο βιβλικών αποδόσεων σε καθομιλούμενες γλώσσες των δύο εβραϊκών κοινοτήτων με εντονότερη παρουσία στην Κωνσταντινούπολη, αποτελεί αφενός νεωτερισμό και πρωτοτυπία που δεν θα επαναληφθεί, και αφετέρου η Πεντάτευχος της Κωνσταντινούπολης είναι ένα έγγραφο ιδιαίτερα πολύτιμο για να μελετηθεί ο παραλληλισμός και η λειτουργία που εμφανίστηκαν στις μεταφράσεις των Γραφών στη ρωμανιώτικη και σεφαραδίτικη παράδοση κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, καθώς επίσης και στις διάφορες φάσεις της γλώσσας αφετηρίας της κάθε απόδοσης. Το ελληνικό κείμενο της Torah της Κωνσταντινούπολης αποτελεί το πιο εκτενές corpus των μεσαιωνικών εβραιο-ελληνικών ως γλώσσας μετάφρασης. Από την πρώτη είδηση περί της ύπαρξής του και το πρώτο σύντομο δοκίμιο μεταγραφής (Gen. 1- 4) από τον Belléli (1890) και τη μεταγενέστερη πλήρη μεταγραφή του από τον Hesseling (1897), θεωρήθηκε ότι ο τύπος της γλώσσας που χρησιμοποιεί ήταν μια παραλλαγή προφορικής δημοτικής των νέων ελληνικών. Ωστόσο, αυτό δεν είναι απολύτως ακριβές, δεδομένου ότι τον 19ο αι. η γνώση της διαλεκτολογίας και των γλωσσολογικών αντιλήψεων του νεοπαγούς ελληνικού κράτους, ήταν περιορισμένες και αμφισβητήσιμες. Σήμερα είναι αναγκαία μια νέα κριτική έκδοση του ελληνικού κειμένου της Πεντατεύχου της Κωνσταντινούπολης. Η νέα έκδοση αυτού του κειμένου θα πρέπει να επιλύσει το μοντέλο γραφικής αναπαράστασης των ελληνικών για τη μεταγραφή του πρωτότυπου εβραϊκού, τη σκοπιμότητα ή μη να συνοδεύεται η έκδοση από διπλωματική μεταγραφή. Είναι επίσης αναγκαίο να εφαρμοστούν νέα μεθοδολογικά κριτήρια για να εξετασθεί η προβληματική που παρουσιάζει η περίπτωση των εβραιο-ελληνικών στη διπλή του ιδιότητα ως ζωντανής γλώσσας και ως γλώσσας μετάφρασης. Οι στοιχειοθετημένες μαρτυρίες αυτής της ποικιλομορφίας της ελληνικής γλώσσας αυξάνονται με νέο εβραιο-ελληνικό υλικό που προέρχονται από την Guenizá του Καΐρου αλλά μέχρι να αποκτήσουμε μια νέα και επιστημονική έκδοση αυτής της κωνσταντινοπολίτικης Πεντατεύχου, δεν θα είμαστε σε θέση να εξακριβώσουμε επαρκώς την ιστορία της ελληνικής γλώσσας των ρωμανιώτικων κοινοτήτων

Η ανακοίνωση (PDF)