Δώρης Κ. Κυριαζής

Γλώσσα των συνόρων και σύνορα της γλώσσας (Ζητήματα ταυτότητας στη λογοτεχνία των συνόρων)

Περίληψη

Γλώσσα των συνόρων και σύνορα της γλώσσας (Ζητήματα ταυτότητας στη λογοτεχνία των συνόρων) Δ. Κ. Κυριαζής kyrdoris@lit.auth.gr Κινούμενη ανάμεσα στις θεματικές ενότητες «Ταυτότητα και Γλώσσα» και «Ταυτότητες στη Λογοτεχνία», η ανακοίνωσή μας, αντλώντας υλικό από τη λεγόμενη «λογοτεχνία των συνόρων», στρέφεται γύρω από ερωτήματα όπως: 1. Γιατί ένας ελλαδίτης συγγραφέας, που μεγάλωσε δίπλα στα ελληνο-αλβανικά σύνορα, ο Σ. Δημητρίου, κάνει εκτεταμένη χρήση του τοπικού του ιδιώματος («Ν’ ακούω καλά τ’ όνομά σου», 1993, «Τους τα λέει ο Θεός», 2002), ενώ οι μη ελλαδίτες ομοεθνείς και ομότεχνοί του, βορειοηπειρώτες λογοτέχνες που μεγάλωσαν από την άλλη πλευρά των συνόρων, είναι πολύ φειδωλοί στη χρήση ιδιωματικών γλωσσικών στοιχείων; 2. Γιατί δεν είμαστε το ίδιο ανεκτικοί / αντιδραστικοί στα greeklish της Καλομοίρας και στα albgreek των αλβανών μεταναστών; Γιατί, ακόμη κι αν (κατά Γκ. Καπλάνι, «Μικρό ημερολόγιο συνόρων», 2006) «Άλλαξες το όνομά σου. Βαφτίστηκες. Έμαθες τη γλώσσα…», παρ’ όλα αυτά «…νιώθεις ξένος, πολύ ξένος, υπερβολικά ξένος, κανονικός παρείσακτος…»;! Στην περίπτωση (1), η διαφορετικότητα των στάσεων εδράζεται σε διαφορετικές στοχεύσεις: ο ένας θέλει να τονίσει την τοπική του ιδιαιτερότητα στο πλαίσιο μιας δεδομένης / μη αμφισβητούμενης ελληνικότητας· οι άλλοι προσπαθούν να αποδείξουν ότι είναι παρακλάδι ενός μεγάλου ποταμού, αδικημένο και λησμονημένο απ’ την ιστορία… Στην περίπτωση (2), βρισκόμαστε μπροστά στο παράδοξο όπου τόσο η άγνοια (πρώτη γενιά μεταναστών) όσο και η καλή γνώση της ελληνικής (δεύτερη γενιά μεταναστών) μοιάζουν να παρεμποδίζουν την πλήρη ένταξη του μετανάστη στην κοινωνία που τον φιλοξενεί. Το «παράδοξο» αυτό αρχίζει να ξεθωριάζει όταν σκεφτόμαστε πως, τελικά, η ένταξη σχετίζεται κυρίως από τη βούληση της Πολιτείας και των πολιτών, από το κατά πόσο είναι έτοιμοι να δεχτούν την (αναπόφευκτη) πρόκληση. Το αν η γλώσσα καταργεί ή δημιουργεί σύνορα είναι ένα πολυδιάστατο, κοινωνικό, πολιτισμικό και όχι απλά γλωσσικό ζήτημα, ενδιαφέρουσες όψεις του οποίου προβάλλουν ήδη μέσω των αντιδράσεων στην πρόσφατη απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης για απόδοση ιθαγένειας στα παιδιά μεταναστών. Στο πλαίσιο της νέας προβληματικής που διαμορφώνεται, πιστεύουμε ότι αξίζει να παρακολουθήσουμε αν η θεσμοθέτηση ενός τέτοιου μέτρου θα οδηγήσει και σε μια διαφορετική στάση προς τη μητρική τους γλώσσα από μέρους της δεύτερης γενιάς μεταναστών, πράγμα που θα επιχειρήσουμε με τη χρήση σχετικού ερωτηματολογίου και την επεξεργασία των ευρημάτων του.

Η ανακοίνωση (PDF)