Γιώργος Ανδρουλάκης

Γλώσσα, ταυτότητα και μετανάστευση: η ελληνική ως γλώσσα υποδοχής και η γλωσσική ένταξη μεταναστών/-ριών στη σημερινή Ελλάδα

Περίληψη

Κατά τη δεκαετία του 1990, η ελληνική κοινωνιογλωσσολογία ενδιαφέρθηκε για τη γλωσσική επαφή της ελληνικής με άλλες γλώσσες στο πλαίσιο της ελληνικής διασποράς (βλ. κυρίως τις διδακτορικές διατριβές των Tsokalidou 1994, Hatzidaki 1994, Αndroulakis 1995, για ελληνικές κοινότητες σε Αυστραλία, Βέλγιο και Γαλλία, αντίστοιχα). Από την επόμενη δεκαετία και μέχρι σήμερα, η έρευνα στα ελληνικά πανεπιστήμια στρέφεται κατεξοχήν προς την επαφή και την εναλλαγή κωδίκων μεταξύ της ελληνικής, ως γλώσσας υποδοχής πλέον, και των γλωσσών της πρόσφατης μετανάστευσης προς την Ελλάδα (ενδεικτικά: Σκούρτου 2002, Androulakis 2003, Χατζηδάκη 2005, Tsokalidou 2005). Η κοινωνιογλωσσολογική προσέγγιση της μετανάστευσης και ιδιαίτερα της γλωσσικής ένταξης των μεταναστών/-ριών επιβεβαιώνει την πολυπλοκότητα και τη ρευστότητα κεντρικών εννοιών, όπως η «δια-εθνική (transnational) κινητικότητα» (πβ. Baynham 2007), η «γλωσσική κοινότητα», η «ταυτότητα», ακόμη και η ίδια η «γλώσσα». Πρόκειται για τάσεις εκ νέου πραγμάτευσης ή και αναθεώρησης, υπό την επίδραση και του γενικότερου ρεύματος για μετάβαση από στατικές και μόνιμες κατηγορίες προς δυναμικές και αναδυόμενες, όπως οι «πολλαπλές ταυτότητες» και οι «πολυγραμματισμοί». Η επιλογή γλώσσας/γλωσσών για τη διαπολιτισμική επικοινωνία σε περιστάσεις μετανάστευσης προσφέρει αρκετά υψηλό βαθμό προσεγγισιμότητας και αντικειμενικότητας (Kerswill 2006) για τη διερεύνηση της ταυτότητας των μεταναστών/-ριών και της γλωσσικής τους ένταξης. Ο βαθμός εκμάθησης της γλώσσας υποδοχής, πέρα από τη χρηστική του διάσταση, συνιστά και μια συμβολική πράξη επιλογής ταυτότητας και συνδέεται με αμφίδρομες στάσεις και αναπαραστάσεις. Συζητώντας τα ευρύτερα αυτά ζητήματα, η προτεινόμενη ανακοίνωση θα επικεντρωθεί σε δύο ερευνητικά σχέδια που βρίσκονται σε εξέλιξη στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας σχετικά με τη γλωσσική ένταξη μεταναστών/-ριών, κυρίως αλβανικής καταγωγής, στον κοινωνικό ιστό μεγάλων ελληνικών πόλεων και, πιο συγκεκριμένα, στα πεδία: – στάσεις απέναντι στις γλώσσες και μετάδοση των γλωσσών της μετανάστευσης στο σπίτι, – βίωση της πιστοποίησης ελληνομάθειας από μετανάστες/-ριες και συζήτηση των παιδαγωγικών και ιδεολογικών αρχών της πιστοποίησης, – γραμματισμός και πολυγραμματισμός των μεταναστών/-ριών σε σχέση με έντυπα που συναντούν στην καθημερινότητά τους, – αναγνωστικές επιλογές και συνήθειες των μεταναστών/-ριών. Βιβλιογραφικές αναφορές: – Androulakis, G. (1995). Etude sociolinguistique du code-switching grec-français à Paris: analyse en situation(s). Thèse de doctorat, Université de Paris 7. – Androulakis, G. (2003). « La Grèce, terre d’accueil ou l’émergence d’un nouvel espace interculturel ». Ιn Gohard-Radenkovic, A., Mujawamarija, D. & Perez, S., Nouvelles problématiques de l’intégration des minorités et émergence de nouveaux espaces socioculturels. Berne : Peter Lang, 137-149. – Baynham, M. (2007). “Transnational literacies: Immigration, language learning and identity”. Linguistics and Education, Vol. 18, Issues 3-4, 335-338. – Hatzidaki, A. (1994). Ethnic language use among second-generation Greek immigrants in Brussels. PhD Dissertation, Vrije Universiteit Brussels. – Kerswill, P. (2006). “Migration and language”. In Mattheier, K., Ammon, U. & Trudgill, P. (eds.) Sociolinguistics/Soziolinguistik. An international handbook of the science of language and society, 2nd edn., Vol 3. Berlin: De Gruyter, 2271-2285. – Σκούρτου, Ε. (2002). “Η γλώσσα/οι γλώσσες ως μέσον κοινωνικής ένταξης”. Πρακτικά συνεδρίου “Ανθρώπινα Δικαιώματα, Πολιτισμικός Πλουραλισμός και Εκπαίδευση στην Ευρώπη”. Ρόδος: Πανεπιστήμιο Αιγαίου. – Τsokalidou, P. (1994). Cracking the code. An insight into code-switching and gender among second generation Greek-Australians. PhD Thesis, Monash University, Australia. – Tsokalidou, R. (2005). “Researching bilingualism in Greece”. In Mattheoudakis, M. & Psaltou-Joycey, A. (eds) Selected Papers on Theoretical and Applied Linguistics, Proceedings of the 16th Symposium of Theoretical and Applied Linguistics. Thessaloniki: Aristotle University, 314-323. – Xατζηδάκη, Α. (2005) “Mοντέλα διγλωσσικής συμπεριφοράς σε οικογένειες Αλβανών μαθητών: δεδομένα από εμπειρική έρευνα”. Στο Α. Χατζηδάκη (επιμ.) ‘Δίγλωσσοι μαθητές στα ελληνικά σχολεία: διδακτικές παρεμβάσεις και θεωρητικά ζητήματα’ (Θεματικό τεύχος για το 2005 του περιοδικού Επιστήμες Αγωγής), 79-102.

Η ανακοίνωση (PDF)