Κλεονίκη Δρούγκα

Εκπαιδευτική δράση εθνοτικών ομάδων στο β΄ μισό του 19ου αιώνα στην Αδριανούπολη. Το παράδειγμα των Ελλήνων και των Βουλγάρων

Περίληψη

Περίληψη Οι εκπαιδευτικές κινήσεις των σύνοικων εθνοτικών ομάδων στη Θράκη κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου ως τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα υπήρξαν βασικός μοχλός προώθησης των αντίστοιχων εθνικών ιδεολογιών, μέσα καλλιέργειας της εθνικής γλώσσας και χώροι διαμόρφωσης της εθνικής συνείδησης των ενδιαφερόμενων εθνικών ομάδων. Στη συγκεκριμένη εργασία παρουσιάζονται οι ιδιαίτεροι ανταγωνισμοί στην εκπαιδευτική δράση των Ελλήνων και των Βουλγάρων που κατοικούσαν στην περιοχή της Ανατολικής Θράκης στο β΄ μισό του 19ου αιώνα και μάλιστα στην Αδριανούπολη, όπως αυτοί εμφανίστηκαν και εξελίχτηκαν. Οι εκπαιδευτικές προσηλυτιστικές κινήσεις των δύο εθνοτικών ομάδων που εξετάζονται άλλοτε πολλαπλασιάζονταν και άλλοτε παρουσίαζαν κάμψη τόσο εξαιτίας ιστορικών συγκυριών και γεγονότων όσο και λόγω ορισμένων άλλων προβλημάτων που προέβαλλε η Πύλη. Το επίσημο ελληνικό κράτος (1830) και η εξωτερική πολιτική του μεγαλοϊδεατισμού έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη χάραξη ορισμένης εκπαιδευτικής δράσης από τους φορείς της ελληνικής εκπαίδευσης στην περιοχή. Τη δεκαετία του 1870 η Μεγάλη Ιδέα απέκτησε και νέο περιεχόμενο, που προσδιορίστηκε από την ίδρυση της βουλγαρικής Εξαρχίας και τον ανταγωνισμό του βουλγαρικού εθνικισμού στα πλαίσια της οθωμανικής αυτοκρατορίας και αφορούσε τη βελτίωση των Ελλήνων σε οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο. Από την άλλη μεριά, την ίδια χρονική περίοδο, το πατριαρχείο και το ελληνικό στοιχείο της Κωνσταντινουπόλεως οραματίζονταν τη διαμόρφωση ενός «οθωμανικού κράτους του ελληνικού έθνους», στο οποίο το ελληνικό στοιχείο θα αποτελούσε την κυρίαρχη δύναμη και με φυσικό τρόπο θα διαδεχόταν το οθωμανικό. Το σχέδιο αυτό υποστηριζόταν από πλούσιους ομογενείς που διαπνέονταν από ένα οικουμενικό ιδεώδες και προέβλεπε την ένωση της Ελλάδας και της Τουρκίας για την ανασύσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Αφορούσε δε όλους τους ορθόδοξους που ανήκαν στη δικαιοδοσία του πατριαρχείου, σύμφωνα με το σύστημα των millet που είχε υιοθετήσει ο οθωμανικός κρατικός μηχανισμός από το 1454, ανεξάρτητα από την εθνική ομάδα που ανήκαν. Ήταν επομένως αναπόφευκτη μια διαμάχη ανάμεσα στα δύο κέντρα εξουσίας του ελληνισμού, καθένα από τα οποία είχε τη δική του ιδεολογική ταυτότητα και ενδιαφερόταν να έχει την πρωτοκαθεδρία στη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής. Οι αντίπαλες εθνικές ομάδες στην Αδριανούπολη, τη δεύτερη -μετά την Κωνσταντινούπολη- μεγάλη πολυεθνική οθωμανική πόλη βρέθηκαν ανάμεσα σε διαφορετικές σκοπιμότητες και πολιτικούς χειρισμούς και επιδίωξαν να κάνουν με κάθε τρόπο ορατή την παρουσία τους και να επιβληθούν στο χώρο με την ανέγερση σχολείων, την προσέλκυση μαθητών και την προώθηση της δικής τους εθνικής γλώσσας.

Η ανακοίνωση (PDF)