Stefan Petrescu

Έλληνες δημοσιογράφοι στη Ρουμανία τον δέκατο ένατο αιώνα

Περίληψη

Έλληνες δημοσιογράφοι στη Ρουμανία του δεκάτου ένατου αιώνα – πολιτικές και κοινωνικές ταυτότητες – Ştefan Petrescu Περίληψη ανακοίνωσης Οι εφημερίδες αποτελούν για τον ερευνητή πολύτιμο εργαλείο ανάλυσης και κατανόησης των κοινωνικών και πολιτικών τάσεων μιας εποχής. Η ελληνόγλωσση δημοσιογραφία στον ευρύτερο χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπου οι μετακινήσεις και εγκαταστάσεις ορθόδοξου χριστιανού πληθυσμού ανάγονται στα μετά-βυζαντινά χρόνια, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή εδώ διαμορφώνονται στα μέσα του δέκατου αιώνα διάφορες ανταγωνιστικές εθνικές τάσεις που αμφισβητούν το κοινό παρελθόν της ορθοδοξίας και της ελληνικής παιδείας που άλλοτε ένωνε τους λαούς της περιοχής. Οι δημοσιογράφοι ως εκφραστές και διαμορφωτές της κοινής γνώμης είναι αυτοί που από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης των εθνών – κρατών ανέπτυξαν δράση για την ευαισθητοποίηση της εθνικής κοινότητας απέναντι στους αλύτρωτους της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Έχει ενδιαφέρον και ο ιδεολογικός διάλογος που αναπτύσσεται ανάμεσα στους έλληνες και τους βαλκάνιους δημοσιογράφους σχετικά με θέματα κοινού ενδιαφέροντος, την εθνική συνύπαρξη και την πραγμάτωση των εθνικών στόχων στα Βαλκάνια. Τον δέκατο ένατο αιώνα στη Ρουμανία κυκλοφόρησαν δεκάδες ελληνόγλωσσες εφημερίδες από τις οποίες οι περισσότερες υπήρξαν βραχύβιες. Την τελευταία δεκαετία του δέκατου ένατου αιώνα, στο Βουκουρέστι κυκλοφορούν τρεις μεγάλες ελληνικές ημερήσιες εφημερίδες: Ίρις, Σύλλογοι και Πατρίς. Η παρούσα εργασία εξετάζοντας τη διαδρομή μερικών ιδιοκτητών, διευθυντών και συντακτών εφημερίδων εντός και εκτός των στενών οριοθετημένων συνόρων του έθνους – κράτους δίνει έμφαση στη μεγάλη γεωγραφική και κοινωνική κινητικότητα που χαρακτηρίζει την ελληνική διασπορά. Η κυκλοφορία των ξενόγλωσσων εφημερίδων στη Ρουμανία, που κατ’ ανάγκην περιοριζόταν στους ολιγάριθμους και διεσπαρμένους κύκλους των εγγραμμάτων αλλόγλωσσων πληθυσμών, δεν μπορεί να συγκριθεί με τη δυναμική του «εθνικού τύπου», π.χ. η κυκλοφορία μιας μεγάλης ελληνόγλωσσης εφημερίδας στη Ρουμανία δεν ξεπερνούσε μερικές εκατοντάδες. Οι εκδότες εξαρτιόνταν από το σύστημα των συνδρομητών λόγω της περιορισμένης κυκλοφορίας εντός των ορίων της εγγράμματης κοινωνίας των Ελλήνων. Εάν λάβουμε υπόψη τους αντικειμενικούς αυτούς παράγοντες, ήταν όντως εντυπωσιακή η ευρεία κυκλοφορία που απέκτησε η εφημερίδα Πατρίς του Βουκουρεστίου ανάμεσα στον ευρύτερο ελληνόφωνο κόσμο της «ομογένειας» κατά την τελευταία δεκαετία του δέκατου ένατου αιώνα. Αυτό εξηγείται από την πολιτική τάση που ασπάστηκε η Πατρίς, η οποία συντέλεσε αποφασιστικά στη διαμόρφωση νέων ιδεολογικών αντιλήψεων που γεφύρωσαν το χάσμα ανάμεσα στους «έξω» και τους «έσω» Έλληνες συσπειρώνοντας τις δυνάμεις του ελληνισμού γύρω από το ελληνικό βασίλειο. Επίσης η εργασία εξετάζει θέματα όπως η ελευθεροτυπία και η νομοθεσία του τύπου που αφορά τη λογοκρισία και την άσκηση του επαγγέλματος του δημοσιογράφου από ξένους υπηκόους εντός της ρουμανικής επικράτειας. Ο κρατικός μηχανισμός ως εγγυητής της ελευθεροτυπίας, του σπουδαιότερου επιτεύγματος του κοινοβουλευτισμού κινείται αντιφατικά, από τη μια επιτρέπει στους πολίτες του κράτους να εκφράζονται ελεύθερα και από την άλλη ασκεί λογοκρισία στους εκδότες του ξένου τύπου. Το φάντασμα του «εσωτερικού εχθρού» υπαγόρευε με κάθε μέσο τη διαφύλαξη της εθνικής οντότητας του κρατικού μηχανισμού. Ο ρουμανικός τύπος που επιτελούσε ανεπισήμως αλλά ίσως αποτελεσματικότερα το έργο της επιτήρησης του ξενόγλωσσου τύπου ασκούσε ασφυκτικές πιέσεις ώστε να λαμβάνονται πειθαρχικά μέτρα κατά των εκδοτών ξένων υπηκοότητας. Κυρίως τις τελευταίες δεκαετίες του δέκατου ένατου αιώνα, η διατύπωση ακραίων θέσεων στον ελληνόγλωσσο τύπο ως προς το ζήτημα των Βλάχων (Αρωμούνων) έδινε τη χρυσή ευκαιρία στους ρουμάνους εθνικιστές.

Η ανακοίνωση (PDF)