Πρόλογος

Με ιδιαίτερη χαρά προλογίζω τον παρόντα τόμο των πρακτικών του επιστημονικού συνεδρίου με τίτλο Το ελληνικό θεατρικό έντυπο από τον 19ο στον 21ο αιώνα.

Το Συνέδριο πραγματοποιήθηκε στο Αμφιθέατρο του Διδασκαλείου της Νέας Ελληνικής Γλώσσας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών στις 17-19 Ιανουαρίου 2019, ενταγμένο στις δράσεις του Πανεπιστημίου Αθηνών για τον εορτασμό του έτους «Αθήνα, Πα- γκόσμια Πρωτεύουσα του Βιβλίου – 2018», στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Ελληνικό και Παγκόσμιο Θέατρο: Δραματουργία, Παράσταση, Εκπαίδευση» του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η Unesco είχε ανακηρύξει την Αθήνα «Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου» για το 2018, έναν σημαντικό θεσμό, η λειτουργία του οποίου είχε ξεκινήσει το 2001, με πρώτη πρωτεύουσα τη Μαδρίτη. Ο Δήμος Αθηναίων, έχοντας καταθέσει έναν πλήρη φάκελο υποψηφιότητας, σε συνεργασία με θεσμικούς φορείς του βιβλίου της χώρας, επικράτησε των συνυποψηφίων του, ο αριθμός των οποίων, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, ανήλθε σε ύψη ρεκόρ. Πρόκειται για μία μεγάλη επιτυχία του Δήμου της Αθήνας που αποτυπώνει τη διεθνή ακτινοβολία της Ελληνικής Πρωτεύουσας και ενισχύει τη στρατηγική επιδίωξή του να την αναδείξει σε ένα σύγχρονο πολιτιστικό κέντρο.

Η διοργάνωση αυτή περιέλαβε πλέον των 600 επιμέρους εκδηλώσεων που συνεχίστηκαν μέχρι τον Απρίλιο του 2019. Στο πρόγραμμα αυτό συμμετείχαν οργανισμοί του Δήμου Αθηναίων, η Εταιρεία Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής της Αθήνας (ΕΑΤΑ), η Ένωση Ελληνικού Βιβλίου (ΕΝΕΛΒΙ), ο Σύνδεσμος Εκδοτών Βιβλίου (ΣΕΚΒ), η Εταιρία Συγγραφέων, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ), ο Κύκλος Παιδικού Βιβλίου (ΙΒΒΥ), το Ελληνικό Ίδρυμα Πο- λιτισμού, επίσης ποικίλοι πολιτιστικοί οργανισμοί, φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, καθώς επίσης πρεσβείες και διάφορα ινστιτούτα, για να μνημονεύσουμε μόνο μερικούς από τους πάμπολλους φορείς που έλαβαν μέρος.

Στο ενδιαφέρον αυτό πρόγραμμα δεν ήταν δυνατό να μη συμμετάσχει το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το πρώτο πανεπιστήμιο της χώρας, οργανώνοντας ξεναγήσεις και εκδηλώσεις στις βιβλιοθήκες του.

Το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την έρευνα, ιστορία, μελέτη και διάχυση του βιβλίου, δεν ήταν δυνατόν να μη δώσει το παρόν στο πρόγραμμα αυτό. Ας σημειωθεί ότι το 2018-2019 είχε ιδρυθεί από την υπογράφουσα, τότε Πρόεδρο του ΤΘΣ, το Ερευνητικό Εργαστήριο Ιστορίας του Βιβλίου με διευθύντρια την Καθηγήτρια κυρία Άννα Καρακατσούλη, με σκοπό την καλλιέργεια των ανωτέρω τομέων του βιβλίου.

Η επιλογή της θεματολογίας του Συνεδρίου αυτού με τίτλο Το ελληνικό θεατρικό έντυπο από τον 19ο στον 21ο αιώνα στόχο είχε την ανάδειξη της ιστορικής πορείας του θεατρικού Το ελληνικό θεατρικό έντυπο από τον 19o στον 21ο αιώνα 12 εντύπου στις ποικίλες εκφάνσεις του από τους προηγούμενους αιώνες στη σύγχρονη εποχή, επίσης την προσέλκυση ενός ευρέος φάσματος μελετητών του Θεάτρου, του Τύπου, της Τυπογραφίας και των Εκδόσεων, όπως και κάθε άλλου ενδιαφερόμενου.

Ας σημειωθεί ότι είχε προηγηθεί το Επετειακό Συνέδριο για τα 20 χρόνια του Προγράμ- ματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (27-29 Απριλίου 2017) με τίτλο Πηγές της έρευνας στη σύγχρονη ελληνική θεατρολογία, στο οποίο είχαν περιληφθεί συναφή θέματα σχετικά με εκδόσεις, αρχεία, βιβλιοθήκες κ.ά. και το οποίο είχε συγκεντρώσει εντυπωσιακό αριθμό ομιλητών και συνέδρων.

Στο παρόν Συνέδριο Το ελληνικό θεατρικό έντυπο από τον 19ο στον 21ο αιώνα προτάθηκαν προς εξέταση οι εξής άξονες: «Θεατρικές Εκδόσεις (Θεατρικά έργα και μελέτες)», «Εκδότες και Τυπογραφεία», «Θεατρικές Σειρές, Θεατρικά Περιοδικά και Εφημερίδες», «Θεατρικά Προγράμματα», «Το θέατρο σε μη θεατρικά περιοδικά και εφημερίδες», «Το αναγνωστικό κοινό και το θεατρικό έντυπο», «Τα οικονομικά του θεατρικού εντύπου», «Κρατική πολιτική», «Οικονομικές ενισχύσεις και βραβεύσεις» και τέλος «Λογοκρισία».

Πράγματι, η ανταπόκριση των επιστημόνων και των ερευνητών ήταν μεγάλη. Εβδομήντα τέσσερις ομιλητές κατέθεσαν πολύ ενδιαφέρουσες προτάσεις, η μία καλύτερη από την άλλη. Ο Επίτιμος και Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών κύριος Βάλτερ Πούχνερ, ενθουσιασμένος από την πρωτοτυπία των εισηγήσεων, μου επεσήμανε χαρακτηριστικά: «Χτυπήσατε φλέβα χρυσού».

Στην εναρκτήρια συνεδρίαση του συνεδρίου χαιρετισμούς απεύθυναν ο τότε Αναπληρωτής Πρύτανης του ΕΚΠΑ, σήμερα Ομότιμος Καθηγητής, κύριος Ναπολέων Μαραβέγιας, η τότε Κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ, σήμερα Ομότιμη Καθηγήτρια, κυρία Ελένη Καραμαλέγκου, η Υπεύθυνη Τύπου της Αθήνας Παγκόσμιας Πρωτεύουσας του Βιβλίου και Σύμβουλος του Δημάρχου Αθηναίων κυρία Άννα Ρούτση και η Διευθύντρια της Διεύθυν- σης Γραμμάτων του Υπουργείου Πολιτισμού κυρία Σίσσυ Παπαθανασίου. Τους ευχαριστούμε θερμά για την τιμή να παραστούν στην έναρξη των εργασιών του Συνεδρίου. Την ενότητα των χαιρετισμών έκλεισε η υπογράφουσα, τότε Πρόεδρος του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών.

Το συνέδριο στέφθηκε με επιτυχία, γεγονός που οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Θερμές ευχαριστίες εκφράζονται στους υπεύθυνους της διοργάνωσης εκ μέρους του Δήμου Αθηναίων για τη στήριξη και την επικοινωνιακή προβολή του συνεδρίου.

Ευχαριστούμε επίσης τις εκδόσεις Gutenberg για την προσφορά του υλικού του συνεδρί- ου, καθώς και τους χορηγούς επικοινωνίας, την ΕΡΤ, την Εφημερίδα των Συντακτών και τον ραδιοφωνικό σταθμό «Αθήνα 9,84» για την προβολή του συνεδρίου.

Βεβαίως τίποτε δεν πραγματοποιείται χωρίς οργάνωση και σκληρή προσπάθεια και γι’ αυτό ευχαριστίες εκφράζω ξεχωριστά προς όλα τα μέλη της Οργανωτικής Επιτροπής για τη συμβολή τους: Την Αντιπρόεδρο της Οργανωτικής Επιτροπής, σήμερα Ομότιμη Καθηγήτρια, κυρία Άννα Ταμπάκη, και τη Γραμματέα, Καθηγήτρια κυρία Άννα Καρακατσούλη, τα μέλη της Οργανωτικής Επιτροπής, τον Καθηγητή κύριο Γιώργο Πεφάνη, σήμερα Πρόεδρο του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών, και την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια κυρία Γωγώ Βαρζελιώτη. Ιδιαίτερα ευχαριστώ την Καθηγήτρια κυρία Άννα Καρακατσούλη, που ανέλαβε το βάρος της διοργά- νωσης μαζί με τα μέλη της Οργανωτικής Επιτροπής, κατ’ αλφαβητική σειρά, τις κυρίες Λίλυ Αλεξιάδου, Μιχαέλα Αντωνίου και Ίλια Λακίδου, μέλη ΕΔΙΠ του Τμήματος.

Ευχαριστώ επίσης θερμά την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια κυρία Κλειώ Φανουράκη για τη δημιουργία του spot για την προβολή του Συνεδρίου στην ΕΡΤ. Επίσης τον Γραμματέα του ΠΜΣ κύριο Θεόφιλο Μπεναρδή για την πρόθυμη επίλυση τεχνικών και οικονομικών θεμάτων. 13 ΠΡΌΛΟΓΟΣ Ευχαριστώ, επίσης, τα μέλη της Επιστημονικής Γραμματείας, τους διδάκτορες του ΤΘΣ κυρία Παυλίνα Χατζηγεωργίου και κύριο Γιάννη Κάππα για την προθυμία και τη συνέπειά τους.

Το καλαίσθητο έντυπο πρόγραμμα του Συνεδρίου οφείλεται στην επιμελημένη και προσεκτική επεξεργασία του από την αείμνηστη γραφίστρια Μαρία Μασμανίδου, συνεργάτιδα του Τυπογραφείου Μιχάλη Παπαδάκη και πολύ καλή φίλη, που έφυγε πρόωρα από κοντά μας. Ο αδόκητος θάνατός της μας συνέθλιψε συναισθηματικά, γιατί, εκτός από την απώλεια ενός εξαιρετικού ανθρώπου, το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών έχασε μια υπεύθυνη και συνεπή συνερ- γάτιδά του, που είχε άρτια επιμεληθεί πολλές από τις εκδόσεις του.

Ολοκληρώνοντας τον παρόντα πρόλογο, θα ήθελα να σημειώσω ότι το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, που το 2020 συμπλήρωσε τριάντα χρόνια από την ίδρυσή του, παρά τις δυσκολίες και τα περιορισμένα οικονομικά του, είχε διοργανώσει από το 1993 μέχρι τις αρχές του 2019 πενήντα συνέδρια, συμπόσια και ημερίδες, ένας πραγματικά εντυπωσιακός αριθμός συνεδρι- ακής δράσης, που αντικατοπτρίζει τη ζωντάνια και τον δυναμισμό των μελών του Τμήματος, αλλά και το επιστημονικό ενδιαφέρον τους για μία ευρεία θεατρολογική θεματολογία, που παράλληλα προσελκύει και κινητοποιεί μεγάλο αριθμό συνέδρων από άλλα πανεπιστημιακά τμήματα, επίσης ερευνητές, νέους επιστήμονες, διδάκτορες και υποψήφιους διδάκτορες. Οι γόνιμες επιστημονικές αυτές συναντήσεις και η ώσμωση γνώσεων, ιδεών και απόψεων, μαζί με τα αποτελέσματα των νέων ερευνών, αποτυπώνονται στα πρακτικά των συνεδρίων, που με την έκδοσή τους, παλαιότερα σε ογκώδεις τόμους, σήμερα και σε ηλεκτρονική μορφή, έχουν συμ- βάλει αποτελεσματικά στον εμπλουτισμό της ελληνικής θεατρολογικής βιβλιογραφίας. Το ίδιο πιστεύουμε ότι θα ισχύσει και για την παρούσα έκδοση με την πρωτότυπη θεματολογία της.

Τέλος, απευθύνω ιδιαίτερες ευχαριστίες στους επιστημονικούς επιμελητές του τόμου, τον Επίκουρο Καθηγητή κύριο Παναγιώτη Μιχαλόπουλο και αλφαβητικά τις κυρίες Λίλυ Αλεξιάδου και Μιχαέλα Αντωνίου, μέλη ΕΔΙΠ του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών, για την επιμελημένη επεξεργασία και διόρθωση των κειμένων, καθώς και για τον σχεδιασμό του παρόντος πονήματος.

Ευχαριστίες απευθύνω επίσης στην Κάπα Εκδοτική, για το ποιοτικό αποτέλεσμα της εκτυπωτικής μονάδας τους που προσφέρει στο κοινό ψηφιακά και όχι μόνο, άρτιες εκδόσεις, όπως ο παρών τόμος.

Ας είναι καλοτάξιδος!

ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΒΑΣΙΛΑΚΟΥ

Δείτε το αναλυτικά ΕΔΩ